İstihbarat

Ticari anlamda istihbarat, mevcut ya da muhtemel müşteriler ile iş ilişkisi içerisinde bulunulan diğer kişilerin kimliği ile mal varlığı, ticari ahlâk, yetenek ve ehliyeti ve alışkanlıklarını gerçeğe uygun bir şekilde tespit ederek piyasayı tanımak ve muhtemel riskleri bertaraf etmek üzere bilgi toplama faaliyetini anlatan bir kavramdır. İstihbarat bankacılıkta müşterilerin krediyi istendiği anda veya vadede geri ödeme yeteneği olup olmadığını araştırmaya yönelmiş önemli bir faaliyet türüdür. Basiretli bir ticaretin temelinde iyi istihbarat yatar.

Bankacılıkta teamülden kaynaklanan ve esaslı bir faaliyet tarzı olan istihbarat, hakkında araştırma yapılan tacirin kişisel durumu ile firması hakkında derlenen bilgilerden meydana gelir. İstihbaratı, mali analiz ve kredi değerliliğinin saptanması olarak adlandırılabilecek bilgilerin değerlendirilmesi safhası izler. Bunun sonucu olarak kredi istemleri red ya da kabul edilir.

İstihbaratın hangi aralıklarla ve ne zaman yapılacağı, hangi konuları kapsayacağı, istihbaratı yapanın istek ve ihtiyacına göre belirlenir.

İstihbaratın bankacılık mesleğinin bir gereği olarak düzenli biçimde yapılması arzulanır. İstihbarat faaliyeti, kredi ile ilgili servislerin ve yöneticilerin görevlerinden olmakla birlikte, büyük şubelerin istihbarat servisleri veya elemanları ve büyük bankalarda istihbarat bölge müdürlükleri veya müdürlükleri bulunur. Bir bankanın mali bünyesinin sağlıklı oluşu büyük ölçüde kredilerine, kredilerin akibeti de istihbarat faaliyetine dayandığından, bu konuda çalışan memurların yetenekli, ciddi, işbilir, yetişmiş ve objektif olmaları önemlidir.

Bankalar Kanunu kredi isteyen müşterilerden hesap durumu alınmasını zorunlu kılmış ve böylece bankaların kredi açtıkları kişiler hakkında asgari bilgilere sahip olmasına olanak vermiştir.

Hakkında istihbarat yapılacak firma için, firma sahi binin kişisel durumu ile firmanın mali durumu olmak üzere iki grupta toplanan asgari şu bilgilerin derlenmesi gerekir.

1) Firma sahip veya sahiplerinin kişisel durumuyla ilgili istihbarat:

a) Kimlik: Ticaret unvanı, işletme adı, adres (kanuni ikametgâh), kuruluş tarihi, uğraş alanı, ticaret sicili numarası.

b) Ahlâki durumu (Moralite): Karakter, borçlarını ödemede sorumluluk duygusu, ailevi durumu, yaşayış tarzı (gece hayatı, kumar vb. alışkanlıkları), piyasadaki itibarı (bu faktörlere göre istihbaratı yapılanın moralitesi, zayıf, orta, iyi fevkalade, şeklinde nitelenir).

c) İş ehliyeti ve yeteneği: İşe ne zaman ve nasıl başladığı, daha önceki yaptığı işler ve tecrübe durumu, ticaru riskler karşısında takındığı tavır (ihtiyatlı, atak vb.), daha önce sarsıntı geçirip geçirmediği.

2) Firmanın mali durumuyla ilgili istihbarat: a) Firma sahiplerinin ve ailelerinin serveti (gayrimenkulleri, menkulleri vb.), b) Firmanın iştirak ettiği kuruluşlar ve bunların iş durumu, c) Firmanın öz sermayesi, mal varlığı, likiditesi, verimliliği, borçları ve alacakları, satış ve stok durumu, vb.

Bir bankanın başlıca istihbarat kaynakları şunlardır: 1) Müşteriden istenen bilanço, işletme hesabı özeti, hesap durumu, şirket ana sözleşmesi ve benzeri belgeler (istihbaratçı, müşteri tarafından beyan edilen bilgilerin doğruluğunu da araştırmak zorundadır), 2) Bankaya açık tuttuğu takdirde müşterinin defter ve kayıtları, 3) Ticaret Sicili kayıtları, 4) Tapu kayıtları, 5) T.C. Merkez Bankası nezdinde kurulmuş bulunan Risk Santrali Teşkilatı tarafından hazırlanan, her müşterinin bütün bankalardan kullandığı kredileri global olarak gösteren periyodik bildirimler ile protesto bildiri cetvelleri, 6) Piyasa araştırması.