Kefalet ve Teminat Mektupları
Bankaların, bir işi taahhüt eden, bir meblağı, bir malın teslimini borçlanan kişilerin bu yükümlülüklerini kararlaştırılan koşullarla yerine getirmedikleri takdirde, bu borcu karşılayan meblağı ilk talepte kendilerinin ödeyeceklerini temin etmek veya bu borca kefil olmak üzere, borçlunun taraf olduğu kişilere hitaben düzenledikleri mektuplardır. Kefalet mektubu ve teminat mektubu terimleri, uygulamada eşanlamlı olarak kullanılmaktadır.
Hukuken farklılıkları ise, kefalet mektubunun kefalet sözleşmesine, teminat mektuplarının üçüncü kişinin fiilini üstlenme ya da garanti sözleşmesine dayanmasından ileri gelmektedir.
Kefalet ve teminat mektubunda, banka bir ödeme yapmamakta, lehine mektup verdiği kişinin yerine itibarını koymaktadır. Banka, bu hizmeti için mektup lehtarından komisyon almaktadır.
Kendisine hitaben kefalet ve teminat mektubu verilen kişi ya da kuruluş, borçlunun borcunu yerine getirmemesi halinde doğacak riskten, bankanın borcu temin etmesiyle kurtulmakta, hakkında yeterli bilgi edinemediği kişi ya da kuruluşlarla iş yapma olanağını elde etmektedir.
Lehine kefalet veya teminat mektubu verilen kişi ise, bankanın itibarını kendi itibarı yerine koyarak, daha az kaynakla daha hızlı ve daha çok iş yapabilmektedir. Bu suretle, kefalet ve teminat mektupları, iş dünyasında hızlılık, kolaylık ve güven sağlar; imkânları artırır.
Kefalet ve teminat mektupları, gayri nakdi bir kredi türüdür. Bankalar, başlangıçta bir ödeme yapmamakla birlikte, risk altına girer, kendi itibarlarını, lehine mektup verdikleri kişi için kullanarak bu kişiye kredi açmış olurlar. Bu nedenle de, lehlerine kefalet ve teminat mektubu verdikleri kişiler için diğer kredilerde olduğu gibi istihbarat yaparlar; riski güven altına almak için çeşitli teminatlar isterler.
Memleketimizde kefalet ve teminat mektuplarının şekil ve içeriği 1927 yılında çıkarılan 1025 sayılı Kanunla belirlenmişti. Daha sonra bu kanun, Değerli Kâğıtlar Kanunu ile yürürlükten kaldırıldığından, bugün, söz konusu mektupların tek tip olarak düzenlenmesinde zorunluluk bulunmamakla birlikte, uygulamada eskiden beri kullanılagelen metin genel kabul görmektedir.
Bankalar, teminat ve kefalet mektubu verirken, teminat olarak başka bir bankanın teminat mektubunu kabul edebilirler. Teminat olarak alınan bu mektuba “kontrgaranti mektubu” adı verilir. Kontrgaranti mektubu, uygulamada yabancı bankalardan kabul edilir veya konsorsiyum şeklinde verilen büyük miktarlı mektuplarda, riske katılan diğer bankalardan alınır. Bu mektupların çeşitli şekilleri vardır.
a) Kullanılış alanlarına göre:
1) Geçici teminat mektubu,
2) Kesin teminat mektubu
3) Avans teminat mektubu,
4) Muhatabın isteğine göre düzenlenen teminat mektupları.
b) Limitlerine göre:
1) Limit içi teminat mektubu (Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunu hükümlerine göre verilen mektuplar),
2) Limit dışı teminat mektupları.
c) Vadelerine göre:
1) Vadesiz teminat mektupları,
2) Vadeli teminat mektupları.