Bankacılıkta Risk

1970’li yılların ikinci yarısında hızlanan ekonomik büyüme ve dünya ticaret hacmindeki genişleme uluslar arası para birimi üzerinden yapılan işlemler konusunda para otoritelerince getirilen serbestiler bankaların yeni iş olanaklarını arttırmış, buna bağlı olarak karlılık ve risk alanlarını genişletmiştir.

Merkez bankaları ile para otoritelerinin uluslar arası para birimi üzerinden yapılan işlemleri cazip hale getirmeye yönelik uygulamaları, bankaları yabancı para cinsinden mevduat toplamaya ve kredi vermeye teşvik etmiştir. Diğer taraftan bankaların sabit faizli kaynak kullanımına karşılık değişken faizli kaynak kullandırmaları da faize dayalı riskin artmasına etkili olmuştur. Bilanço yapısının artan karmaşıklığı, aktif ile pasifin yabancı para cinsinden farklılaşması ve faiz oranına olan duyarlılığı, klasik yapıdaki bankacılık risklerinden çok farklı ve yüksek düzeyde risklerin doğmasına neden olmuştur.

4-Bankacılıkta Riskler

Likidite Riski

Likidite bankanın en temel riski olması nedeniyle bankaların risk yönetiminin en temel konusunu oluşturmaktadır. Likidite yönetiminde ana hedef kasa, muhabir bankalardaki paralar ve yurtiçi bankalardaki paraların minimum düzeyde tutulmasıdır.

Faiz Oranı Riski

Mali aracılık faaliyetinin bir gereği olarak vade transformasyonu yapan bankaların aktiflerinin ortalaması genellikle pasiflerin ortalama vadesinden daha uzun olmaktadır. Bu nedenle bankalar piyasa faiz oranlarındaki değişmeler sonucunda faiz oranı riski ile karşı karşıya kalmak zorundadır.

Kredi Riski

Kredi vermek bankacılığının en temel tarihsel işlevi olmakla birlikte aynı zamanda banka açısından en fazla risk taşıyan faaliyetlerden birisidir. Borçluların almış oldukları borçların ana parasını ve faizini vadesi geldiği anda ödememeleri, bankalar için diğer risk oluşturan likidite sonunun yanı sıra kar-zarar açısından da sorun teşkil etmektedir.

Kur Riski

Kur riski ya da yabancı para riski daha önce de bir risk kaynağı olmasına rağmen bankacılık sisteminde özellikle 1970’li yılların başında sabit kurlar sisteminin terk edilmesi ile önem kazanmıştır. Bu risk, döviz piyasalarında para birimlerinin birbirine karşı değer kazanma ya da kaybetmelerinden oluşan risktir.

Bankacılıkta Kliring (Takas)

Yaygın çek kullanımı, çeklerin takas ve tahsilinin hızlı bir şekilde yapılmasını zorunlu kılmaktadır. Bankalar, gerek kendi aldıkları önlemlerle, gerek diğer bankalar ve Merkez Bankası ile işbirliği yaparak, çeklerin takas ve tahsilinde kolaylık ve etkinlik sağlamaktadırlar.

Çeklerin yatırıldığı (tevdi edildiği) banka ile üzerine çekildiği banka farklı ise, söz konusu bankalar birbirlerine karşı olan taleplerini günlük olarak takas ederler. Arada bir fark kalırsa, borçlu kalan banka farkı Merkez Bankası’ndaki ya da muhabir bankadaki hesabı üzerine çektiği çekle öder. Eğer bir kentte çok sayıda banka ya da banka şubesi varsa, bu bankaların bir takas odasına üye olmaları, burada günlük olarak çeklerin karşılıklı takas edilmesi, çek tahsiline hız ve etkinlik kazandırmaktadır.

Bankaların Merkez Bankası’nda serbest tevdiatları bulunduğundan, takasta borçlu kalan banka alacaklı banka lehine Merkez Bankası’ndaki hesabı üzerine çek keşide etmektedir. Merkez Bankası buradaki meblağı çeki keşide eden bankanın hesabına borç, lehdar bankanın hesabına da alacak kaydetmektedir. Takas açıkları, genellikle Merkez Bankası’nda bulunan serbest tevdiatlar nedeniyle Merkez Bankası üzerine keşide edilen çeklerle kapatılmakla beraber, borçlu kalan bankanın muhabir banka üzerine keşide ettiği çekle de takas açığını kapatması mümkündür.

Çeklerin olanak ölçüsünde hızlı takasında bankaların çıkarları vardır. Çeklerin tahsilinde gecikmeler gelir kaybına yol açabileceği gibi, hesabına çek yatıran mevduat sahipleri için de zorluklar, olumsuz sonuçlar doğurabilir.

Başka bir banka üzerine keşideli çek diğer bir banka tarafından satın alındığı takdirde, çekin tahsilinin gecikmesi bankayı fondan ve gelir sağlama olanağından yoksun bırakır. Ayrıca çekin tahsilinin gecikmesi, çekin karşılıksız kalması olasılığını da artırabilir. Bu nedenle çok sayıda banka ya da banka şubesinin toplandığı kentlerde takas odaları kurulması çek tahsil takasının hızlandırılmasına olanak vermektedir.

Bankacılık Paniği

Bir veya birkaç bankaya karşı güvenin sarsılması sonucu mevduatlarını çekmek için genel olarak bütün bankalara, kitlelerin, ani ve büyük çapta hücum etmeleridir.

Bu tür bir panik sağlam bankaların bile iflasına yol açmıştır. İngiltere’de en büyük Bankacılık paniği 1866 yılında meydana gelmiştir. 1973-1974 bankacılık bunalımında panik olmamış, İngiltere Merkez Bankası zamanında müdahale etmiştir. ABD’de 1932 yılında bir bankacılık paniği meydana gelmiştir.