Kredi Mektubu

Bir banka şubesinin, aynı bankanın diğer şubelerine ya da başka bir bankaya, belli bir paranın belli bir kimseye ödenmesi için yazdığı mektuptur. Kredi mektubu, özellikle, tüccarları bir şehirden diğer şehire para taşıma külfetinden kurtarmak üzere kullanılan bir banka hizmeti türüdür. Hizmetin esası para naklidir.

Kredi mektubu, bankada kredisi ya da mevduatı bulunan ya da mektup tutarını bankaya depo eden müşteriler adına, bu hesaplara mahsuben diğer şubeler veya bankalarda ödeme yapılmasını sağlar. Mektup, müşterinin kendi adına olduğu kadar, isteği üzerine alacaklısı adına da düzenlenebilir.

Kredi mektubunun üzerinde yazılı tutar, mektubun verilmesi sırasında müşterinin kredisinden veya mevduat hesabından bloke bir hesaba alınır. Mevduat veya kredisi olmayan müşterilerden ise, bedel tahsil edilerek bloke edilir. Mektup tutarının başka bir şubeden ödendiğine ilişkin dekontun alınmasına kadar bu hesaptan ödeme yapılmaz. Ödeme dekontu gelince bloke hesap kapatılır.

Kredi mektubunda asgari şu hususların bulunması gerekir: 1) Düzenlendiği yer ve düzenleme tarihi, 2) Ödeneceği yer, 3) Lehine mektup düzenlenen kişinin adı, soyadı, adresi ve tatbik imzası, 4) Tutar ve son ödeme tarihi.

Borçlar Hukuku’muzda kredi mektubu, itibar mektu bu adıyla yer almış olup, vekalet ve havale hükümlerine tâbidir. (BK m. 399/1) Kredi mektubu, taşıyana ya da emre yazılı olabilir. Taşıyana yazılı ise, teslim ile, emre yazılı ise, ciro edilerek başkalarına devredilebilir.

Kredi mektupları adi kredi mektubu ve genel kredi mektubu olarak ikiye ayrılır. Genel kredi mektubu, bir bankanın bir şubesinin diğer şubelere veya anlaşması bulunan diğer bankalara hitaben düzenlediği ve teyidini yapmadığı mektuptur. Adi kredi mektubunda ise, mektubu düzenleyen şube, muhatap bankaları mektupta gösterdikten başka, bunları haberdar ve mektup lehdarının imzasını sirküle eder.

Kredi Kartları

Kredi kartı Banka ya da kartı veren kuruluş tarafından kart hamiline belirli bir limit dahilinde harcama yapma imkanı sunmaktadır. Bu durum kart hamiline rotatif bir kredi imkanı sağlamaktadır. Bir diğer ifade ile kart hamili önceden belirtilmiş limitler dahilinde kısa vadeli kredi kullanma imkanına kavuşmaktadır.

Kredi kartının bir ödeme vasıtası olarak kullanılması onun nakit para ve çek kadar önemli bir değişim aracı olduğu gerçeğini ortaya çıkarmaktadır. Günümüzde kredi kartının bu etkinliği teknolojinin gelişmesine paralel olarak artmaktadır.

Yukarıdaki kısa açıklamaların ışığında kredi kartının tanımını şöyle yapmak mümkündür: “Kredi kartı, kartı ihraç eden Banka veya kuruluşun kart hamiline açtığı kredi (tahsis edilen limit) karşılığında kart hamilinin ihtiyaç duyduğu mal ve hizmeti alışveriş esnasında herhangi bir ödeme yapmaksızın satın almasına ve bedelini belirlenen müteakip tarihte ödemesine imkan sağlayan bir ödeme aracıdır.”

Kredi kartları bireylerin sürekli değişen ve çeşitlenen gereksinimlerini karşılamak üzere gündeme gelen, bireylerin günlük gereksinmelerinin giderilmesi ve beklenmedik harcamalarını karşılayabilmesi, özellikle seyahate çıkması durumunda fazla miktarda para taşımanın getirdiği kaybolma, çalınma gibi riskleri aşabilme amacıyla geliştirilen, “plastik para” olarak da adlandırılan çağdaş ödeme araçlarıdır.

Kredi kartı sistemini üç taraf oluşturmaktadır:

Kredi Kartı Çıkaran Kurum: Çeşitli uğraşı alanlarındaki ticari işletmelerle bağlantı kurup, onlarla kart sahibine peşin para istemeksizin mal satma ya da hizmet sunma konusunda sözleşmeler imzalayan kuruluşlardır. Kredi kartını çıkaran kuruluş kart sahibine peşin para ödemeksizin alışveriş yapmayı mümkün kıldığı gibi kart sahiplerinin alışverişlerinin geri ödeme süresini isterlerse uzatıp zamana yayarak kısa vadeli kredi kullanma hakkı da tanımaktadır..

Kart Sahibi : Kredi kartını çıkaran kuruluş ile yaptığı sözleşme uyarınca kendisine verilen kart ile nakit ödeme zorunluluğunda kalmaksızın alışveriş yapabilen gerçek ya da tüzel kişilerdir.

Üye İşyeri: Kredi kartını çıkaran kurum ile imzaladığı sözleşme uyarınca kart sahiplerinin nakit ödeme zorunluluğunda kalmaksızın alışveriş yapabildiği gerçek ya da tüzel kişilerdir.

Kredi kartı sistemini oluşturan taraflardan kredi kartını çıkaran kurum ile üye işyeri arasında imzalanan sözleşme “üye işyeri sözleşmesi”, kredi kartını çıkaran kuruluş ile kart sahibi arasında yapılan sözleşme ise “üyelik sözleşmesi” olarak adlandırılmaktadır. Kredi kartını çıkaran kuruluş ile kart sahibi arasındaki borç-alacak ilişkisi, kredi kartını çıkaran kuruluş ile sözleşme yapan satıcı firmayı ilgilendirmektedir. Kredi kartı ise ancak kredi kartını çıkaran kuruluş ile sözleşmesi bulunan satıcı firmalar da geçerlidir.

Bankalar kredi kartlarını iki türlü ihraç edebilirler:

Bilindiği üzere kredi kartı sistemlerini oluşturan uluslararası kuruluşlar vardır. Bankalar bu kuruluşlarla lisans sözleşmeleri imzalayarak bulundukları ülkelerde bu kartı ihraç etme yetkisi almaktadırlar. Kart sistemini oluşturan uluslararası kuruluşlar her ülkede birden fazla banka ile lisans sözleşmeleri imzalayabilirler. Bankalar kendi üye işyerlerine hem kendi kartlarının hem de diğer bankaların ihraç ettiği kartların slip bedellerini ödemek zorundadırlar. Bu durumda bankalar arasında bir hesaplaşma gereği ortaya çıkmaktadır.

Bankalar birbirlerine olan ödemeleri bir takas bürosu aracılığı ile yapıp karşılıklı olarak kapatmaktadır. Ülkemizde takas işlemleri Bankalar Arası Kart Merkezi (BKM) aracılığı ile yapılmaktadır. Bankaların ihraç ettikleri bu tür kartların üzerinde hem kendi logoları, hem de lisans sözleşmesi imzaladıkları kuruluşun logosu bulunmak zorundadır. Günümüzde yaygın olarak lisans sözleşmeleri imzalayarak kendi kartını ihraç etme yetkisini veren belli başlı kuruluşlara örnek olarak Visa, Europay/Mastercard, Amex, Diners Clup sayılabilir.

Bu şirketlere üyelik başvurusunda bulunan Bankaların yıllık işlem hacmi, kar-zarar, gelir-gider gibi istatistiki bilgileri incelenerek üyelik talebi kabul veya red edilir. Bu kuruluşlar tarafından farklı üyelik seçenekleri sunulmaktadır. Bunlardan en yaygın olanları aşağıda belirtilmiştir;

• Asli üyelik (Principal Membership)
• Ortak üyelik (Associate Membership)
• Katılma üyelik (Participan Membership)

Asli üyelik hakkını kazanan bankaların kart basımı, kartın müşteriye ulaştırılması, hesap özetlerinin üretimi, borcun tahsil ve takibi, bankalararası takas ve hesaplaşma işlemleri kendisi tarafından veya anlaşma yaptığı bir başka üye tarafından yapılmaktadır. Ortak üyelik veya katılımcı üyelik durumunda ise tüm işlemler; ortak üyelik için herhangi bir asli üyenin, katılımcı üyelik için ise herhangi bir asli ve ortak üyenin sorumluluğu altında bulunmaktadır.

Kredi Çeşitleri

Krediler birçok açıdan tasnif edilebilir.

• Kullanım Amaçlarına Göre:

1) Üretim kredileri: Bu krediler bir üretim biriminin faaliyete geçirilmesi ve üretimin sürdürülmesi amacına yöneliktir. Üretim kredileri yatırım ve işletme kredisi olarak ayrılır.

a) Yatırım kredisi : Üretim yapacak işletmenin kuruluşunda sabit değerlerin alımı ve yapımı için açılan kredilerdir. Fabrika, imalathane, yol, köprü, baraj, turistik tesisler vb. yapımı için alınan krediler böyledir. Yatırım kredileri, işletme faaliyete geçip kâr etmeye başladıktan sonra geri ödeneceğinden uzun vadelidirler.

b) İşletme kredisi: Yatırımları tamamlanmış bir işletmede, üretim sürecinde hammadde ve malzeme sağlanması ve işçilik ücretlerinin ödenmesi, ambalaj masraflarının karşılanması gibi malın satışına kadar olan finansman ihtiyacını karşılamak üzere açılan kredilerdir. Hammaddenin satınalınmasından mamulün piyasada elden çıkarılmasına kadar olan süreye göre işletme kredileri kısa ve orta vadeli olabilir.

2) Tüketim kredileri: Tüketicinin, ilerideki tasarruflarından karşılamak üzere, tüketim malı almalarını mümkün kılacak türde kredilerdir. Bu krediler malı pazarlayan firma, bankalar ya da bu amaçla kurulmuş özel finansman kurumları tarafından açılır.

• Teminatına Göre:

1) Açık kredi: Kişisel yüklenime dayanan ve sadece borçlunun imzası karşılığı verilen kredilerdir. Bu kredide borçlunun piyasadaki itibarı, ahlâki durumu, mal varlığı, birinci derecede önemlidir. İtibarlı firmalara ve esaslı incelemelerden sonra açıldığı için “en teminatlı kredi açık kredidir” de denilir.

2) Teminatlı krediler:

a) Kefalet karşılığı krediler : Borçlunun borcuna üçüncü bir kişinin imzası ile kefil olduğu, başka bir deyişle borçlunun borcunu ödemediği takdirde ödemeyi kefilinin üstlendiği kredilerdir.

b) Maddi teminat karşılığı kredi : Bu krediler için teminat olarak mal, gayrimenkul ipoteği, işletme rehni, nakit, kıymetli madenler ve taşlar, hisse senedi ve tahvil vb. gibi maddi bir teminat alınmıştır.

• Vadesine Göre:

1) Vadesiz ve kısa vadeli krediler: Geri ödenmesi için belirli bir zaman tespit edilmeyen veya 1 yıla kadar vadeli kredilerdir.

2) Orta vadeli krediler: 1 yıldan 10 yıla kadar vadeli krediler orta vadeli olarak kabul edilir.

3) Uzun vadeli krediler: 10 yıl ve daha fazla vadeli kredilerdir.

• Kullanıldığı Yerlere Göre:

Krediler, kullanıldığı faaliyet tarzına göre:

1) Tarım kredisi: Tarım sektörüne açılan krediler.
2) Konut kredisi: İnşaat sektörüne açılan krediler,
3) Mesleki kredi: Küçük esnaf, sanatkâr ve serbest meslek erbabına açılan krediler,
4) İhracat kredisi: İhraç edilen malların finansmanı için açılan krediler, vb. olarak ayrılırlar.

• Kredi Alıcısının Niteliğine Göre:

1) Kamu kredisi: Devlet, özel idare, belediye, köy gibi kamu tüzel kişilerine açılan krediler,
2) Özel krediler: Özel hukuk gerçek ve tüzel kişilerine açılan kredilerdir.

• Kredinin Niteliğine Göre:

1) Nakdi krediler: Para ve para hükmündeki şeylerin verilmesi suretiyle açılan kredilerdir.

2) Mal şeklindeki krediler: Kredinin bedeli sonradan tahsil edilmek üzere mal şeklinde verilmesidir. Taksitli satışlar böyledir.

3) Maddi olmayan krediler: Nakit ya da mal şeklinde olmasızın kredi açanın itibarını ortaya koyarak imzası karşılığı açtığı kredilerdir.

a) Teminat ve kefalet mektubu
b) Kabul Kredisi