Vadesiz Mevduat

Bankaya önceden bildirilmeden herhangi bir zamanda mevduat sahibi tarafından çekilebilen ya da başka birine transfer edilebilen mevduattır. Banka açısından ise, vadesi belirsiz olan, fakat ödenmesi aniden istenebilen bir borçtur. Ekonomik birimlerin cari harcamalarını gerçekleştirmek için talep ettikleri fonları bünyesinde toplar.

Likiditesi tamdır. Genel bankacılık uygulamasında kişilere çek hesapları, işletmelere ise cari hesaplar şeklinde açılır. Genellikle çek hesaplarının alacak bakiyesi vermesi zorunluluğu getirili cari hesapların ise borç bakiyesi vermesi öngörülür. Üzerine çek çekilmeyen vadesiz mevduat, dolanım olanağı bulunmayan bir mevduattır ve bir dolanım aracı olarak değil, likiditesi açısından geniş anlamdaki para arzı tanımı içinde yer alır.

Dolanım olanağına sahip çeke tabi vadesiz mevduat ise kaydi para (ya da banka parası) olarak dar anlamdaki para arzı içinde yer alır.

Uyarılmış Mevduat

Kredi genişlemesinin uyardığı mevduat artışıdır. Mevduat sahiplerinin kendi girişimleriyle oluşturdukları spontane mevduattan ayrılır. “Refleks”, “ikincil” ve “aktif” mevduat olarak da adlandırılmaktadır.

Uyarılmış mevduatın iki önemli özelliği vardır: Birinci olarak banka rezervlerini azaltıcı bir özellik taşır. İkinci olarak, vadesiz mevduat şeklinde olduğunda içsel para ya da kredi parası oluşumuna neden olur ve böylece para arzını etkiler.

Teminat Mektupları Limiti

Devlet İhale Kanunu, bankaların, resmi daire ve kuruluşlara verebilecekleri teminat mektuplarını sınırlamıştır. Buna göre bankalar ödenmiş sermaye ve yedek akçeleri toplamının %50’sinden fazla resmi teminat mektubu veremez. Buna “banka teminat mektubu limiti” denir.

Birçok şubesi olan bankalar bu limitlerini şubeleri arasında bölüştürür. Verilen mektupların limit içinde olduğunu belirtmek için yürürlüktekilerin en son ulaştığı miktar yazılır ve yetkililerce imza edilir.

Aynı konulu iş için verilen birçok geçici teminat mektubunda limit ayrı ayrı gösterilmez. Çünkü bunlardan bir tanesi yürürlükte kalabileceği için ayrı ayrı yürürlükte teminat mektubuna eklenmesi gereksiz yere resmi limitin kabarmasına neden olur.

Teminat mektupları aslında bir kredi konusudur. Bu bakımdan Bankalar Kanunu, diğer kredi işlerinde olduğu gibi banka teminat mektupları için de bazı prensipler ve sınırlamalar koymuştur. Sözü geçen kanunun 38. maddesine göre, bir bankanın, gerçek veya tüzel bir kişiye verebileceği teminat mektuplarının en yüksek limiti özkaynaklarının %10’unu geçemez. Yurtdışı müteahhitlik ve ihracat işlerinde kullanılan teminat mektuplarında bu limit %12,5’e çıkarılabilir.

Her bankanın riskin en az %15’ini üstlenmesi ve katılan banka sayısının 3’ten az olmaması şartıyla konsorsiyum şeklinde verilecek teminat mektuplarında limit oranı %25’tir. Maliye Bakanlığı’nın uygun görmesi üzerine büyük kamu ihaleleri için verilecek teminatlarda, Türkiye İhracat ve Kredi Bankası’nın katıldığı konsorsiyumlar şeklinde verilecek teminat mektuplarında ve yabancı banka ve kredi kurumlarının belirli limitler dahilinde mukabil garantilerine dayanarak verilen teminat mektuplarında sınırlamalar uygulanmaz.