Kambiyo

Kambiyo sözcüğü, İtalyanca’dan Türkçe’ye geçmiştir. Latince’deki cambiare’den gelmektedir. Değiştirmek anlamındadır.

Efektif, yabancı para altın veya senet gibi likidite niteliği olan taşınır değerler üzerinde yapılan değiştirme ve transfer işlemleri kambiyo operasyonlarıdır.

K Başlıklı Mektup

Acenteye bağlı olmayan ya da acenteye bağlı olmakla beraber taşıdığı malları belge aramaksızın teslim eden taşırlarla yapılacak ihracata mahsus mektuptur. Bu mektupta banka, ihracatçının:

a) İhraç bedeli dövizi peşin olarak getirdiğini,
b) Dövizin getirileceğine ilişkin dışardaki güvenilir bir bankadan kontrgaranti sağlandığını,
c) İhraç bedeli için ‘gayri kabili rücu’ akreditif açılıp kuvertürünün geldiğini yazar.

İtibarlı Ödeme

İnsanlar arasında işbölümü ve değiş ilerledikçe maddi para ile ödemelerin bazı sakıncaları ortaya çıkmıştır. Değişin artması paraya ihtiyacı arttırmıştır. Bunun için gerekli paranın hazırlanması, bir yerden bir yere taşınması, saklanması, yönetimi masraflıdır, zaman kaybına neden olur, güvenlik istemektedir. Bunu açıklayabilmek için bütün alacak ve borçlarını para ile kapatan büyük bir ticari işletmenin sadece para saymanın neden olacağı zaman kaybını ve giderlerini düşünmek yeterlidir. Uzak yerler arasında para kullanarak ödemeler daha masraflı ve zordur.

Bu sakıncaları önlemek, ödemeleri en az masraf ve zorluk ile yapmak amacı ile eski zamanlardan beri birtakım yardımcı ödeme araçları ortaya çıkmıştır.

Zamanla genel bir ödeme aracı özelliğini kazanan banknot bile ihraç bankasının saygınlığına dayanan değerli bir senettir. Hatta banknotun belli vade ve faize tabi olmasını ileri sürenler bulunmuştur. Fakat hamili tarafından istenildiği zaman esas paraya (altına) çevriltilmesi, banknotun bütün ödemelerde tereddütsüz kabulünü mümkün kılmıştır.

Bugün itibarla ödeme deyince, daha ziyade firma ve banka kredisi ile yapılan ödemeler akla gelir. Her iki ödeme itibarın devri suretiyle oluşur ve borcun vadede ödenmesiyle sona erer. Örneğin, üç ay vadeli kredi ile satış yapan bir kişi, bu krediyi bono ya da poliçe gibi değerli bir senede bağlamış ise, bu senedi kendi alacaklısına ciro etmek suretiyle ödemede bulunabilir. Yeni hamil de başkasına ciro edebilir. Böylece firma alacağını temsil eden bir senetle birçok ödemeler yapılabilir. Nitekim 19. yüzyıl başlarında İngiltere’de yüzden fazla ciro bulunan poliçelere rastlanmıştır.

Poliçe, bono gibi esas olarak firma saygınlığına dayanan değerli senetler özellikle çeşitli yerlerde bulunan kimseler arasındaki ödemelere elverişlidir. İki yer arasında bu senetler yardımı ile yapılan ödemeler bu yerle arasındaki alacak ve borçların takas ve ödenmesine dayanır. Bu suretle para taşınmasından tasarruf sağlanır. Posta, bankacılık ve taşımacılığın bugünkü gibi ileri olmadığı eski dönemlerde bu tür ödemelerin önemi ortadadır.

Bununla beraber, firma saygınlığına dayanan değerli senetlerin devri suretiyle ödemelerin kolay olduğu sanılmamalıdır. Bu senetler meblağ, vade üzerinde yazılı para cinsi, senetteki imzaların itibar dereceleri bakımından sayısız denecek kadar değişiklik gösterirler. Bu senetler firmaların ödeme sözüne dayanır. Bu söz duruma göre, bu sözü veren firmaya çeşitli şekillerde ortaya çıkar. Bu hal, bu tür senetlerin ödemelerde kabulünü güçleştirir. Bundan dolayı eskiden beri bu tür senetlerle ödemeleri kolaylaştıran aracı kurumlar meydana gelmiştir: Simsarlar, bankerler gibi. Zamanımızda bu işi bankalar yapmaktadır. Bankalar kalite ve kantite bakımından farklı olan değerli senetleri tek bir satın alma gücüne çevirirler.

Bankaların çeşitli yerlerde şubeleri veya muhabirleri vardır. Müşterilerinden iskonto ya da iştirak suretiyle satın aldıkları senetleri tahsil eder ya da ettirirler. Şube ve muhabirleri nezdinde bu şekilde doğan alacaklarına dayanarak piyasanın arzusuna göre ödeme emri düzenlerler. Bankalar güven görevi gören kurumlardır. Para ve sermaye piyasasını ayarlar. Bankaların ülke içinde ve dışında şube ya da muhabirlere sahip olmaları, aralarında büyük bir güvenin kurulmuş olması, onları itibarla ödemelerin merkezleri, düğüm noktaları halinde sokmuştur. Para kullanmadan yapılan veya paradan tasarrufu sağlayan ödemelerin ipleri bu merkezlerde birleşir.

İtibarlı ödemelerin en önemli şekli, banka itibarı ile yapılan ödemelerdir. Bankalarda alacaklı ve borçlu cari hesapları bulunanlar, buna dayanarak ödemelerde bulunabilirler. Bankalarda karşı güven, bir firmaya karşı güvenden fazla olduğundan bankaların borçları paraya yakın bir likitide arz eder. Bankalardaki vadesiz mevduatın genel ödeme aracı olmasının nedeni budur. Bankalardaki vadesiz mevduatla ödemeler çekle yapılır.

Çek, banka mevduatı üzerine belli forma göre düzenlenen ve gösterildiğinde ödenmesi gereken bir ödeme emridir. Çekler nama, emre, hamiline yazılabilir. Çekle ödemenin emniyeti arttırmak için çekin hamili şahıs yerine bir bankaya ya da nakden değil, kayden ödenmesi istenebilir.