Bankalar Kanunu

Türkiye’de kurulmuş ve kurulacak bankalarla yabancı ülkelerde kurulmuş olup da Türkiye’de şube açmak yoluyla faaliyette bulunan ya da bundan sonra Türkiye’de şube açarak faaliyete geçecek olan bankalar, 25.4.1985 tarih ve 3182 sayılı Bankalar Kanunu hükümlerine tâbidirler.

Bankalar Kanunu, 2.5.1985 tarih ve 18742 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girmiş ve o tarihe kadar yürürlükte bulunan 7129 sayılı Bankalar Kanunu ile ek ve tadillerini yürürlükten kaldırmıştır. 3182 sayılı Bankalar Kanunu, 3991 sayılı Yetki Kanunu’na dayanılarak Bakanlar Kurulu tarafından 16.6.1994 tarih ve 538 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile önemli ölçüde değişikliğe uğramıştır.

Buna karşılık, 3991 sayılı çerçeve yasa, Anayasa Mahkemesi’nin Esas: 1994/68, Karar no: 1994/80 sayı ve 29.11.1994 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Gerekçeli karar, 10.2.1995 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmakla birlikte, KHK/538′in iptali yönünde Anayasa Mahkemesi’ne başvuru olmadığından ve yasal başvuru süresi (60 gün) olduğundan, anılan yasayla gerçekleştirilen değişiklikler geçerlidir.

Bankalar Yeminli Murakıplığı Bankalar Kanunu ile diğer kanunların bankalarla ilgili hükümlerinin uygulanmasını ve her türlü bankacılık işlemlerinin denetimiyle, bankaların varlıkları, alacakları, öz kaynakları, borçları, kâr ve zarar hesapları arasındaki ilgi ve dengelerin ve mali bünyeyi etkileyen tüm öğelerin tespit ve tahliliyle uğraşan, banka, para ve kredi sorunlarıyla Maliye Bakanı tarafından verilecek mali, iktisadi ve sair konularda her türlü inceleme ve araştırmayı yapmakla görevli olan, Maliye Bakanlığı’na bağlı denetim örgütüdür.

Bankaların özel bir denetim örgütü tarafından denetlenmesi fikri ilk kez 2243 sayılı Mevduatı Koruma Kanunu (m. 19) ile ortaya çıkmıştır. Bu kanun, 2243 sayılı kanunun hükümlerinin uygulanmasına nezaret göreviyle yükümlü olmak üzere Maliye ve İktisat Bakanlıkları’nca bankalar murakıbı atanacağını ve bu murakıpların Bakanlar Kurulu’nda yemin edeceklerini belirtmektedir.

Kanun, banka murakıplarının, bankalardan mevduat sahiplerinin adlarının yer aldığı bir cetvel isteyemeyeceklerini öngörmektedir.

2999 sayılı Bankalar Kanunu (m. 39-40) ile bankalar yeminli murakıplığı bir denetim örgütü olarak muhafaza edilmiş olmasına rağmen, murakıpların yetki kısıtlılığı sürmüş, ayrıca murakıpların kredi, kefalet, teminat ve sair banka işlem ve hizmetlerinin ayrıntısı ve ilgililerin adları ve hesapları hakkında bilgi isteyemeyecekleri de belirtilmiştir.

Bir denetim örgütünün bu kadar kısıtlı yetkilerle kendisinden beklenen görevleri yerine getirebilmesini beklemek güçtür. Nitekim 2243 sayılı kanunun yürürlüğe girdiği 1933 yılından, 7129 sayılı Bankalar Kanunu’nun yürürlüğe girdiği yıl olan 1958’e kadar geçen sürede, bankalar yeminli murakıplığı, cılız ve işlevlerini yerine getiremeyen bir denetim örgütü olarak kalmıştır.

7129 sayılı Bankalar Kanunu (m. 61) ile bankalar yeminli murakıplarının bankaların işlemlerine ilişkin yetki kısıtlamaları kaldırılmış, 28 sayılı kanun hükmünde kararname ve günümüzde yürürlükte bulunan Bankalar Kanunu (25.4.1985 tarih ve 3182 sayılı değişik: KHK/538 – 16.6.1994) ile görev ve yetkileri daha da genişletilmiştir.

Söz konusu görev ve yetkiler, Bankalar Kanunu’nun 61. maddesinin 1-7. bentlerinde belirtilmiştir:

1. Bu kanunla ek ve değişikliklerinin diğer kanunların bankalarla ilgili hükümlerinin uygulanmasının ve her türlü bankacılık işlemlerinin denetimi, bankaların varlıkları, alacakları, özkaynakları, borçları, kâr ve zarar hesapları arasındaki ilgi ve dengelerin ve mali bünyeyi etkileyen diğer tüm unsurların saptanması ve incelenmesi, bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları tarafından yapılır.

2. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları, Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümlerine aykırı hareket eden banka ve ilgililer hakkında, adı geçen kanunun E/1. maddesindeki yetkilere ve Bankalar Kanunu’nda yazılı görevleriyle kayıtlı olmak üzere vergi inceleme yetkisine sahip oldukları gibi, Türkiye Kalkınma Bankası ve tüm bankaların kuruluş kanunları hükümleriyle diğer kanunların bankalarla ilgili hükümlerinin uygulanmasını da denetlemeye yetkilidirler.

3. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları, bankalar, bankaların iştirak ve kuruluşlarıyla diğer gerçek ve tüzel kişilerden, yukarıda yazılı kanun hükümleriyle ilgili görecekleri bütün bilgileri istemeye, bunların tüm defter, kayıt ve belgelerini incelemeye yetkili olup, bunlar da istenilen bilgileri vermekle, defter kayıt ve belgeleri incelemeye hazır bulundurmakla yükümlüdürler.

4. Devlet daire ve kuruluşları, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, Türkiye Bankalar Birliği ve benzeri kuruluşlarla risk santralı teşkilatı, istenecek her türlü bilgiyi gizli de olsa, bankalar yeminli murakıplarına ve yardımcılarına verirler.

5. Bankalar yeminli murakıp yardımcıları, konularıyla ilgili dallarda yüksek öğrenim yapmış adaylar arasından sınavla seçilerek memuriyete alınırlar. En az üç yıl bankalar yeminli murakıp yardımcılığı yaptıktan sonra, yeterlik sınavında başarı gösterenler ortak kararla bankalar yeminli murakıbı olarak atanırlar. Bankalar yeminli murakıpları başkanının da, bankalar yeminli murakıbı sıfat ve yetkisi vardır.

6. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları, Ankara’da Asliye Ticaret Mahkemesi’nde yemin etmedikçe denetim yapamazlar.

7. Bankalar yeminli murakıplarının çalışma tarzı, bir yönetmelikle düzenlenir.

Bankacılık Etik İlkeleri

Etik, insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları, doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaki açıdan araştıran ölçüler bütünüdür.

Meslek etiği, meslek grubunu oluşturan bireylerin kendi aralarında ve toplum ile olan ilişkilerini düzenlerken; örgütsel etik, örgütün içinden ve dışından kaynaklanan sorunların çözümünde belirli kurallar getirerek örgüt içi davranış kültürünü tanımlar.

Bankacılık Etik İlkeleri, bankacılık sisteminin büyütülmesi, bankacılık hizmet kalitesinin artırılması, kaynakların en iyi şekilde kullanılması, bankalar arasında haksız rekabetin önlenmesi, bankacılık alanındaki uygulamalarda belli standartlar getirilmesini hedefleyen belli başlı yazılı kurallar bütünüdür.

Bankaların; kendi aralarında, diğer kurumlarla, müşterileri, hissedarları ve çalışanları ile olan ilişkilerini etik ilkelere uygun şekilde düzenlemeleri ve bu ilkeler doğrultusunda faaliyet göstermeleri gerekmektedir.

Türkiye Bankalar Birliği, bankacılıkta iyi uygulama standartlarını oluşturmak üzere bankaların ilişkilerinde uymalsı gereken ilkeleri belirlemektedir.

Bankaların Genel Etik İlkeleri

a) Dürüstlük
b) Tarafsızlık
c) Güvenilirlik
d) Saydamlık
e) Toplumsal Yararın Gözetilmesi ve Çevreye Saygı
f) Suçtan Kaynaklanan Malvarlığı Değerlerinin Aklanması ile Mücadele
g) İçerden Öğrenenlerin Ticaretini Önleme

Bankalararası Genel Etik İlkeleri

Bankalar kendi aralarında,

- Bilgi alışverişi
- Personel Hareketleri
- Rekabet
- İlan ve Reklamlar konularına dikkat ederek, diğer bankalara ve topluma olan sorumlulukları doğrultusunda hareket ederler.

Bankaların müşterileri ile olan ilişkilerindeki Etik İlkeler

Bankalar müşterileri ile olan ilişkilerinde,

- Müşterinin Bilgilendirilmesi
- Müşteri Sırrının Korunması
- Hizmet Kalitesi
- Müşteri Şikayetleri
- Güvenlik konularına gereken hassasiyeti göstererek, gerekli önlemleri alırlar ve belli düzenlemeler yaparlar.

Bankaların çalışanları ile olan ilişkilerindeki Etik İlkeler

Bankalar,

- Çalışanların genel nitelikleri
- İşe alma ve kariyer gelişimi
- Temsil ilkeleri ve çalışma ortamı
- Mesai saatleri konularında personelin çıkarlarını kuruyan ve gerektiğinde yönlendirici düzenlemeler yaparlar.

Çalışanların müşterileri ile olan ilişkilerindeki Etik İlkeler

Bankalar, çalışanlarının;

- ­Müşterilerle borç-alacak, kefalet ve müşterek hesap açtırmak gibi etik ilkelerle bağdaşmayan ilişkilere girmelerini,

- Mevcut veya potansiyel müşterilerden hediyeler almalarını,

- Konumlarını kullanarak, gerek kendi iş ortamlarından gerekse müşterilerinin iş olanaklarından kişisel çıkar sağlamalarını engelleyici iç düzenlemeler yaparlar.

Ayrıca, çalışanlarının tabi olduğu mevzuat hükümlerinden doğan haklarının zamanında ve eksiksiz olarak sağlanmasına özen gösterirler.

Banka çalışanlarının uyacakları Meslek Kuralları ve Etik İlkeler

Banka çalışanları;

a) Görevlerini yerine getirirken yürürlükteki mevzuata uymak,
b) Müşterilerini, kendilerine sunulan ürün ve hizmetlerin sağlayacağı fayda ve doğuracağı riskler konusunda bilgilendirmek,
c) Aynı hizmeti alan müşterilere tarafsız ve adil hizmet sunmak,
d) Sıfat ve görevleri dolayısıyla bankalara veya müşterilerine ait öğrendikleri sırlan, bu konuda kanunen açıkça yetkili kılınan mercilerden başkasına açıklamamak,
e) Çalışma ve davranışlarında bankanın itibar kaybına sebebiyet vermemek,
f) “Ticari işletme” veya “Esnaf işletmesi” sayılmalarını gerektiren faaliyetlerde bulunmamak,
g) Adalet, doğruluk, dürüstlük, güvenilirlik ve sosyal sorumluluk prensiplerine aykırı davranışlarda bulunmamak,
h) Görevlerini gerçekleştirirken diğer çalışanlar ile saygılı ve özenli iletişim kurmak suretiyle ortak amaçlar yönünde işbirliği sağlamak,
ı) Bankaya ait varlıkları ve kaynakları verimsiz ve amaç dışı kullanmamak,
j) Görev ve sıfatlarını kullanarak, gerek kendi iş ortamlarından gerekse müşterilerinin olanaklarından kişisel çıkar sağlamamak,
k) Kendilerine yapılan menfaat sağlamaya yönelik teklifleri derhal reddetmek, yetkili makamlara ve amirlerine bildirmek,
1) Müşterilerle borç-alacak, kefalet ve müşterek hesap açtırmak gibi etik ilkelerle bağdaşmayan ilişkilere girmemek,
m) Mevcut veya potansiyel müşterilerden teamül dışında hediyeler almamak,
n) Hizmetlerin yerine getirilmesi sırasında üstlendikleri görevlerle ilgili olarak hesap verebilme sorumluluğu içinde olmak,
o) Dernek, vakıf, kooperatif ve benzeri yerler hariç, bankasının onayı olmadan hiç bir özel ve resmi kuruluşta görev almamak ile yükümlüdürler.

Bankacılık etik ilkelerinin geliştirilmesi ve diğer hükümler

Bankalar, etik ilkelerin geliştirilmesi ve gerektiğinde değişiklikler yapılmasını sağlamak üzere, Kuruluş Birlikleri Yönetim Kurullarına diledikleri zaman öneriler getirebilirler.

Bankaların veya banka personelinin etik ilkelere aykırı işlem veya eylemi olduğuna Birlik Yönetim Kurulu tarafından karar verilir. Bu etik ilkelere aykırı hareket eden bankalar ve/veya banka personeli Birlik internet sitesinde yayımlanır ve ayrıca Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’na bildirilir.

Kaynak: TBB ( Türkiye Bankalar Birliği )

Telefon Bankacılığı

Bankaların telefon aracılığı ile verdikleri hizmetler arasında çek ve hesap bakiyeleri, detaylı hesap hareketleri, ödenmiş çekler ve borç ödemeleri, kredi izin belgeleri, çek siparişleri, ATM yerleri, İMKB’deki hareketler ve hisse senetleri fiyatları, portföy bilgileri ve yatırma getirileri, faiz oranları, kredi kartı bilgileri ve ödemeleri, para, döviz, borsa ve altın piyasasının durumları, fon fiyatları, leasing ve factoring uygulamaları sayılabilir.

Müşteriler açısından telefon bankacılığı çok pratik ve oldukça kolay bir uygulama olması sebebiyle birçok avantajlar getirmiştir. İnsanlar evlerinden ayrılmadan finans bilgilerine ulaşabilmekte, hatta fon alıp satarak yatırım işlemi dahi yapabilmektedir.