Dokümanter Kredi
Haziran 15th, 2009Dokümanter Kredi
Satın alınmaları için kredi açılması bir zorunluluk olan mallar üzerinde tasarruf hakkı veren belgelerle güvence altına alınan kredilerdir. Diğer bir ifade ile, gönderilmekte olan, yoldaki mallara ait belgelere dayanılarak banka tarafından açılan bir çeşit avans kredisidir.
Bu kredi işlemleri, değişik şehir ve ülkelerde bulunan kişiler arasındaki alım ya da satım işlemleri dolayısıyla, sevk edilen mallar üzerinde tasarrufu temsil eden konşimento, satış sözleşmesine göre düzenlenen fatura ve nakil sırasında olması muhtemel hasar ve zararları karşılayan sigorta poliçesi ile emtianın niteliğine ait menşe şehadetnamesi vb. belgelerin bağlı olduğu kambiyo senetleri aracılığıyla gerçekleştirilir.
Kısa vadeli bir banka işlemi olan dokümanter kredi (vesikalı kredi) işleri iki çeşittir:
1) İthalatçı lehine açılan kredi: Başka bir yerden satın alınan mallara ait belgelere dayanan ve ithalatçının durumu dikkate alınarak yapılan bir kredi işlemidir: Bunun uygulaması da iki şekildedir:
a) Kabul karşılığı vesikalı kredi (Contre acceptation): Bu kredide banka, satıcının müşterisi olan alıcı üzerine ya da doğrudan doğruya kendi üzerine çekeceği poliçeyi kabul edeceğini bildirir. Belgeler de bu kabul karşılığında bankaya verilir. Uygulamada banka bu taahhüt sonucu poliçe bedelini ödemez; vadesi gelince poliçe bizzat müşteri tarafından ödenir. Bankanın kredisi kolaylaştırıcı bir rol oynamış ve müşteri poliçenin vadesini beklemeden mala fiilen sahip olma imkânını elde etmiştir. Burada banka, müşteriden faiz yerine sadece “kabul komisyonu” denilen bir meblâğı tahsil eder.
b) Tediye karşılığı vesikalı kredi (Kontre paiment): Bu tür kredilere peşin satışlar ve dolayısıyla ibrazlı poliçeler konu olur. Bu durumda banka, satıcılara karşı (kendisinden gerekli güvenceyi aldıkları ve lehine kredi açtıkları) ithalatçıya gönderilecek mallara ait poliçe bedellerini ödemeyi yükümlenir. Bu durumun doğal bir sonucu olarak banka, ibrazı halinde poliçe bedellerini ödeyerek belgelere sahip olur.
Yukarıda özetlenen “İthalatçı Lehine Açılan Vesikalı Krediler”in her iki türü de kendi içinde ve bir alt basamakta ayrıca ikiye ayrılır;
Adi kredi (Crédit ordinaire): Burada banka, kesin taahhüde girmeyerek, yalnız kredi açtığı müşterisine gönderilecek mallara ait vesikalı senetlerin kendilerine tevdi edileceğini ihbar eder.
Teyitli kredi (Crédit confirmé): Bu kredide ise banka tarafından, kredinin ne kadar süreyle verildiği, kaç liraya kadar hüküm ifade edeceği, kredinin kullanılma şekli ile gönderilecek mallara ait poliçelere ne gibi belgelerin bağlı olacağı, satıcının bulunduğu yerdeki bankaya hitaben yazılacak bir mektupta bildirilerek “kesin taahhütlere” girişilir.
2) İhracatçının ibraz edeceği vesikalı senetlerin bankalarca satın alınması yoluyla açılan kredi: Dokümanter kredinin ikinci bir çeşidi olan vesikalı senet satın alınması yoluyla açılan kredi sayesinde satıcı, gönderdiği mal alıcı (ithalatçı) tarafından teslim alınmadan kendisine gereken parayı sağlar. Dolayısıyla, vesikalı senet satın alınması ihracatçılara kolaylık sağlayan bir kredi şeklidir.
Basit senetlerin satın alınması ile vesikalı senet satın alınması arasında işlem şekli yönünden önemli bir fark olmamakla beraber, vesikalı senet satın alınmasında bazı temel koşulların varlığı aranır. Bunlar:
• Müşteriye ve muhataba dönük koşullar,
• Poliçeye ait koşullar,
• Belgelere ve mallara ait koşullar olarak gruplandırılır.