Avans

İlerde tediyesi kararlaştırılmış bir borcun peşin ödenen kısmıdır. Belirli bir süre sonunda geriye alınmak üzere verilen paraya da “avans” denir.

Avans teminatlı ve teminatsız olmak üzere ikiye ayrılır.

Bankacılıkta cari hesap şeklindeki maddi teminatlı kredilere avans denir. Bankaların kredi faaliyetlerinin büyük bir kısmını avans işlemleri teşkil eder. Bu işlemler yapılırken menkul ya da gayri menkul kıymetler garanti gösterilebilir.

Türkiye’de, 3182 sayılı Bankalar Yasası’nın 50/4. (Değişik: KHK/538-16.6.1994) maddesinde bankaların, münhasıran gayrimenkul ticareti yapan ortaklıklara katılmaları ve bu konuda iş yapan gerçek ve tüzel kişilere kredi açmaları yasaklanmıştır. Buna karşın, bankalara gayrimenkul üzerine borç verme konusunda yetki veren özel yasa hükümleri saklı tutulmuş (Bnk. Y. 50/6 Değişik: 3332-25.3.1987), Bakanlar Kurulu tarafından gayrimenkul üzerinde bu maddede belirtilen konularda görev verilen bankalarla ana statülerinde bu maddede belirtilen konularda kendilerine görev verilen Kamu İktisadi Teşebbüsü statüsündeki bankalar hakkında 50. maddenin 1., 2., 4. fıkra hükümlerinin uygulanamayacağı belirtilmiştir.

Bankalarca menkul teminat karşılığında yapılmakta olan avans işlemlerinin başlıcaları şunlardır: 1) Emtia karşılığı avans, ticari mal rehini karşılığında açılan cari hesap şeklindeki krediler.

Mal rehin edilmesi durumunda, bankanın malı teslim almış olması, üzerinde zilyed bulunması gerekir. Ancak malın fabrikasyonu, manipülasyonu ya da özel depolarda korunması zorunluluğu olduğu takdirde bankalar rehin edilmiş malı üçüncü bir şahsın “yed-i emanetine” bırakırlar.

Avansın karşılığı olan malın çabuk bozulmayan, muhafazası kolay, süratle paraya çevrilmesi mümkün maddelerden olması gerekir.

2) Senet karşılığı avans, henüz vadeleri gelmemiş poliçe ya da bonoların bankaya rehin edilmesi karşılığında kredi alınmasına imkan veren bir işlemdir. Senetteki imzalar yeterli görülmediği takdirde işlem, diğer muteber kişilerin verecekleri imza kefaletleriyle garanti edilebilir.

3) Alacağın temliki karşılığı avans, müşterilerin üçüncü şahıslardan olan alacaklarını devralmak yoluyla bankaların verdikleri cari hesap şeklindeki kredidir. Tamamen tahakkuk etmiş alacağın asıl ve yan hakları ile, tümüyle bankaya kayıtsız şartsız ve geri dönülmemek üzere devir ve temlik edildiğini ve bankanın bunu tahsile yetkili vekil olduğunu gösterir bir temlik senedi alınıp, bu durum borçluya bildirildikten sonra hesap açılır.

4) Esham, tahvilat ve altın karşılığı avans, borsaya kote edilmiş esham ve tahvilatın ya da altının rehin edilmesi karşılığında borçlanmadır.

5) Tevdiat karşılığı avans, bankadaki mevduatın bloke edilip rehin edilmesi karşılığında verilen cari hesap şeklindeki kredidir. Bankadan parasını çekmek istemeyen, buna karşılık krediye ihtiyaç duyan mudilere bir kolaylık sağlamak üzere bu işlem yapılır.

6) Vesaik karşılığı avans, ihraç ya da ithal edilmek üzere yolda bulunan emtianın konşimento, sigorta poliçesi, çek veya poliçenin bankaya cirosu yoluyla açılan borçlu cari hesaptır. Hesabın açılabilmesi için, belgelendirilmiş satışın kesin olması gerekir.

Avans hesaplarında, karşılık teşkil eden menkul kıymetin ekspertiz ya da nominal yahut borsa değerinden belirli bir indirim (genellikle % 10 – 25 arası) yapıldıktan sonra geriye kalan değerine kadar borçlanır.

Memleketimizde bankaların avans işlemlerinden alacakları komisyonun ve başka masrafların azami oran ve tutarları Bakanlar Kurulu kararı ile tespit edilmiştir.